معبودى جز « اللّه » نيست . « 1 » » مقصود ابن بابويه اين است كه : عقل بدون مساعدت وحى نمىتواند خدا را آنگونه كه بايد بشناسد ، نه آنكه نتايج عقلى بىاعتبار است ! همچنين است سخن شيخ مفيد كه مىگويد : « عقل در مقدمات و نتايج نيازمند وحى است . « 2 » » ولى در همان حال ، خود او كاربرى عقل را در فهم عقايد اسلامى تقويت مىكند و مىگويد : « امّا نهى از كلام و سخن درباره خداوند ، تنها براى آن است كه از تشبيه خدا به خلق و نسبت ستمكارى به خالق دادن بازايستند . « 3 » » او در احتجاج با مخالفين براى كاربرد عقل و نظر دليل آورده و در حالى كه آنان را به ناتوانى در رأى توصيف مىكند ، مىگويد : روى گردانى از كاربرد عقل و نظر ، چرخش به سوى تقليد است كه به اتفاق امت ، مذموم و ناپسند مىباشد « 4 » . جايگاه نقل در گذشته يادآور شديم كه « عقل » در مكتب اهل بيت عليهم السّلام با همه ارزشى كه در « معرفت دينى » دارد ، از نور وحى بىنياز نيست . و اين را هيچ يك از مكتبهاى فكرى كلامى اسلامى انكار نمىكند . آنچه كه هست حدود اعتماد بر نقل است . زيرا ، نقل [ در اينجا مقصود حديث است . چه ، قرآن كريم نقل متواتر و قطعى است ] گاهى به صورت متواتر به ما مىرسد ، يعنى به دليل كثرت راويان و ناقلان هر گونه شك و شبهه را مىزدايد . بگونه‌اى كه انسان به صدور حديث از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يا عترت طاهره عليهم السّلام يا صحابه گرامى آن حضرت اطمينان پيدا مىكند . امّا گاهى به اين حد نمىرسد ، بلكه تنها ظنّ و گمان قوى يا ضعيف را به دست مىدهد ، و گاهى نيز ، به حدّى مىرسد كه آن را خبر واحد گويند ، يعنى خبرى كه يك نفر روايت كرده و يك نفر مدّعى صدور آن از معصوم است كه در اين حالت

--> ( 1 ) - محمّد / 19 . ( 2 ) - اوائل المقالات ، ص 11 - 12 . ( 3 ) - تصحيح الاعتقاد بصواب الانتقاد ، ص 26 - 27 . ( 4 ) - تصحيح الاعتقاد بصواب الانتقاد ، ص 28 ، چاپ شده با اوائل المقالات ، تبريز ، 1370 ه .